Filosofie voor managers – voor managers die durven te denken

Wat zouden filosofen hebben gevonden over de huidige kredietcrisis? Niet veel, want filosofen halen hun neus op voor het slijk der aarde en dito beslommeringen. Toch hadden de bankdirecteuren beter Plato en Aristoteles kunnen lezen dan hun bonusregeling, want dan hadden ze misschien nog lang en gelukkig verder geleefd.

Het verhaal gaat dat de eerste officiële filosoof, Thales van Milete, over een uitermate sterk zakelijk instinct beschikte. Zo zou hij een goed olijvenjaar hebben voorspeld en alle olijvenpersen uit de omgeving hebben opgekocht. Toen de oogst inderdaad uitbundig bleek, moesten alle boeren bij hem een pers huren en steeg de huurprijs naar een recordhoogte. De filosoof liep binnen. Het is voor zover bekend het eerste staaltje van speculatie en nog steeds een goed voorbeeld voor vele termijnhandelaars.

Wat zouden de Griekse filosofen hebben gevonden van de huidige kredietcrisis? In tegenstelling tot Thales zijn de meeste filosofen nogal wars van dagelijkse beslommeringen en dus ook van ‘gedoe met geld’. Liever wijden ze zich aan de hogere zaken van de geest dan aan het slijk der aarde. Dat betekent niet dat de filosofie helemaal niets te zeggen heeft over de menselijke tekortkomingen die hebben geleid tot de kredietcrisis.

Neem bijvoorbeeld macht en machtsmisbruik. Plato wist al dat macht corrumpeert; in het begin lijkt de nieuwe ceo, president of voetbalcoach zo’n geweldige leider en loopt iedereen met hem weg. Maar hoe meer macht hij (het zijn meestal mannen, zelden vrouwen) krijgt en hoe groter wij hem maken, hoe groter het gevaar dat hij elke zin voor de werkelijkheid verliest. Op een bepaald moment denkt hij over water te kunnen lopen. Kees Cools heeft daar een mooi boekje over opengedaan: Controle is goed, vertrouwen is beter.

Maar neem ook het verschijnsel hebzucht dat zeker een grote rol heeft gespeeld bij de huidige crisis. ‘Pakken wat je pakken kunt’ lijkt de mores te zijn geworden in het bedrijfsleven en bij de (semi-)overheid. Helemaal fout natuurlijk, want daar word je doodongelukkig van. Aldus de filosoof Aristoteles. De mens is een sociaal dier en streeft daarom van nature naar een deugdzaam leven, aldus deze leerling van Plato. En daar hoort hebzucht absoluut niet bij. Het is een exces, een uiterste dat je moet willen vermijden.

Om gelukkig te worden, zou je volgens de ethiek van Aristoteles altijd het juiste midden moeten houden tussen twee uitersten. Zo is moed het juiste midden tussen roekeloosheid en lafheid, gematigdheid het midden tussen overmatige bevrediging en ongevoeligheid. Over hebzucht heeft Aristoteles het niet direct gehad, maar het moge duidelijk zijn dat hij dat een exces zou vinden dat je zou kunnen plaatsen tegenover valse bescheidenheid. Het juiste midden zou dan ook zoiets moeten zijn als gematigdheid in je verlangen naar geld en bezittingen. Kom daar nog maar eens om in deze tijd.

Het zou dan ook goed zijn als de hebzucht van al die bankiers en managers keihard wordt afgestraft en we de hebzuchtigen doodongelukkig zien worden. Laat ze maar wegrotten op hun Bounty-eiland, eenzaam en uitgekotst door alles en iedereen. Harder kun je ze niet straffen. Misschien een leuk format voor tv: rijk en ongelukkig op je eigen onbewoonde eiland.